Onderhoud van pijpen

Door Jan Kusters

Moderator: janneman

Gebruikersavatar
janneman
Berichten: 6284
Lid geworden op: 14 feb 2009 17:17
Locatie: Sittard
Contacteer:

Onderhoud van pijpen

Berichtdoor janneman » 14 feb 2009 18:19

Onderhoud van pijpen.

Pijpen gaan een leven lang mee, mits goed behandeld. De vraag dringt zich op wat dat 'goed behandelen' dan wel inhoud. Het moge duidelijk zijn dat een pijp dan in elk geval niet als voorzittershamer, flessenopener of deurstopper wordt gebruikt. Maar er is meer te doen als we lang plezier van een pijp willen hebben. Zonder wat schoonmaken en af en toe iets groter onderhoud zouden pijpen langzaam dichtgroeien en langzaam afzakken tot sompige stinkende houtklompen, en dat kan toch zeker niet de bedoeling zijn. Gelukkig hebben de meeste pijprokers plezier aan hun rookgereedschap en spelen zij er graag mee. Ik ken meer gevallen waarin een pijp te lijden heeft van overmatig poetsen en knuffelen, dan gevallen van verwaarloosde pijpen. Mark Twain was ooit niet beschikbaar voor een lezing, omdat die lezing plaats vond op een avond waarop hij zijn pijpen wilde poetsen…

Onderhoud van ons geliefde gereedschap bestaat uit een paar onderdelen. Er is zoiets als alledaags onderhoud; dingen die ik eigenlijk doorlopend doe, gewoon om een pijp netjes te houden. En af en toe ga ik er eens goed voor zitten en pleeg ik 'groot' onderhoud. Het alledaagse onderhoud bestaat uit niet veel meer dan een pijpenrager gebruiken tijdens en na het roken van een pijp, zoals ik al eerder beschreef bij de basistechniek van het pijproken. Verder wil ik nog wel eens de kop van een pijp even uitvegen met een oude sok of een stukje keukenrol, voordat ik hem terugzet in het rek. En een heel enkele keer gebruik ik ook het 'pijpenwas-doekje' dat verder bij groot onderhoud aan bod komt.

Wat rest is dus de rubriek 'groot onderhoud'. Dat groot onderhoud doe ik tegenwoordig ongeveer één keer per jaar. Vroeger, toen ik veel minder pijpen had, deed ik het 2 keer per jaar. Een natte vinger berekening leert me dat de meest gerookte pijpen dan tussen de 50 en 100 keer gerookt zijn. Ik zou in elk geval willen aanraden om het zeker niet te vaak te doen; aan de ene kant is het wel goed voor de pijpen, aan de andere kant slijten ze er ook van. Waaruit bestaat dan grote onderhoud dan? Eerst maar even alle gereedschap op een rijtje zetten.

<ul>
<li>wattenstaafjes </li><li>Normale pijpenragers.</li><li>Pijpenragers met harde haartjes (eigenlijk heb je die alleen maar nodig als een pijp echt dicht begint te zitten, doorgaans lukt het ook met normale pijpenragers).</li><li>Een pijpenstopper met een lange priem.</li><li>Een stel oude sokken.</li><li>Keukenrol.</li><li>Een flesje zo sterk mogelijke alcohol (Pipe Lotion is goed, maar ik gebruik al jaren gewoon 90% alcohol die ik bij de drogist koop).</li><li>Een potje pijpen was (dit is vooral geen gewone boenwas, pijpen was is op basis van Carnaubawas met heel weinig oplosmiddelen, en droogt tot een veel hardere laag).</li><li>Een oude tandenborstel en Ciff, polijst-tandpasta of een ander licht schurend middel.</li><li>Wat slaolie.</li><li>De pijpenwas-doek (nu gebruik ik een speciale dubbelzijdige doek van Dunhill voor pijpenonderhoud, maar een oude, veel gewassen stofdoek heeft het jarenlang prima gedaan).</li><li>Pijpenruimers om de koollaag wat dunner te maken (ik heb een setje van Pipenet dat prima voldoet. Het werken met pijpruimers is doorgaans pas na een paar jaar roken voor het eerst nodig, en moet ook met de nodige voorzichtigheid gebeuren).</li><li>Een oude krant voor op de tafel, en een ferme prullenbak voor alle troep.</li></ul>

Een aantal zaken zijn moeilijk verkrijgbaar, op internet bestellen werkt soms beter dan de lokale tabakszaak die nog nooit van zulke zaken gehoord heeft.

Waaruit bestaat het onderhoud?
<ul><li>ketel binnen schoonvegen</li><li>pijp van buiten schoonvegen</li><li>rookkanaal schoonmaken</li><li>grote holtes in steel schoonmaken</li><li>mondstuk van binnen schoonmaken</li><li>mondstuk van buiten schoonmaken</li><li>eventueel kop 'ruimen'</li><li>kop in de was zetten</li><li>steel in de olie zetten</li></ul>

Alle pijpen moet goed afgekoeld en droog zijn, voordat ik aan dit werk begin. Elke pijp wordt eerst met een oude sok goed schoongeveegd van buiten. De bovenrand van de kop is meestal ook nogal vuil. Die maak ik nat met speeksel, en dan wrijf ik met die rand over een sok die ik plat op tafel heb liggen, op die manier krijg ik de bovenkant het beste schoon. Hier vooral GEEN alcohol gebruiken, omdat daarmee de beits wordt aangetast. Met een andere sok maak ik de binnenkant van de kop, de ketel, schoon.
Dan neem ik de pijp uit elkaar, en met een gewone pijpenrager maak ik eerst de steel en het gat naar de ketel schoon (het rookkanaal). Dit is het punt waarbij ik wel eens de stekelige ragers gebruik, met name als het gat naar de kop toe erg ver dicht blijkt te zitten, en soms helpt alleen echt doorsteken met de priem van een pijpenstopper (het gat van steel naar kop is altijd recht). Dan een pijpenrager met een paar druppels alcohol erop, en hetzelfde nog eens doen. Daarna wordt met droge pijpenragers nagepoetst totdat alles droog en zo schoon mogelijk is. Met wattenstaafjes maak ik de grote gaten schoon: daar waar het mondstuk in de houten steel gaat en, als het een filterpijp is, het stuk in het mondstuk waar het filter normaal in gaat. De eerste keer druppel ik wat alcohol op het wattenstaafje en poets daarmee, daarna gebruik ik nog 2 of 3 wattenstaafjes om de zaak zo schoon mogelijk te krijgen. LET OP! De beits waarmee pijpen afgewerkt zijn, is doorgaans in alcohol oplosbaar. Probeer daarom schoon te werken, zonder met alcohol aan de buitenkant van de pijp te komen. Op dezelfde manier maak ik het mondstuk van binnen schoon.

Vervolgens ga ik het mondstuk van buiten schoonmaken. Mondstukken zijn er in 2 soorten: van acryl, en van pararubber (ook wel eboniet of luciet genoemd). Acryl mondstukken zijn diepzwart, en voelen in de mond wat dikker en harder aan dan de mondstukken van pararubber. Die mondstukken van pararubber zijn ook wat grijzer van kleur dan die van acryl en voelen wat zachter, meer verend aan tussen de tanden. Het nadeel van pararubber is dat het verkleurd; in de loop der tijd wordt het spul steeds grijzer en wat bruinachtig van kleur. Dat is zwaveloxide dat uit de rubber naar buiten komt. Om de pijpsteel van pararubber weer mooi egaal en donker te krijgen moet hij opnieuw gepolijst worden. En dat gebeurd met een zo fijn mogelijk schuurmiddel. Ik gebruik meestal zoiets als Vim of Cif en een tandenborstel. Een beetje schuurmiddel erop, en dan maar boenen. Daarna afspoelen onder de kraan, goed afdrogen, en kijken of het nu goed is, anders nog eens (en nog eens en nog eens). Ga niet met schuurpapier of iets dergelijks aan de slag, dat is veel te grof en maakt alleen maar krassen.

Nu komt iets wat ik lang niet elke keer doe. Als een pijp jaren lang gerookt is, komt er een steeds dikkere laag kool aan de binnenkant van de kop te zitten. Die koollaag is harder dan het hout van de kop, en als die laag veel te dik wordt, (dikker dan een millimeter of 2, dat kost jaren roken) dan kan die koollaag zelfs de kop laten splijten. Daarom moet op een bepaald moment die koollaag worden bijgeschaafd. Hij moet niet weg (want dan moet de pijp weer helemaal opnieuw worden ingerookt) maar dunner, tot er weer iets van 1 millimeter of minder van over is. Ik denk dat dit hooguit een keer per jaar doe bij de meest gerookte pijpen, en sommige pijpen doe ik hooguit eens in de 3 jaar ruimen. Een nieuwe pijp rook ik doorgaans minstens anderhalf jaar voordat ik hem voor het eerst ruim. Daar zijn verschillende hulpmiddelen voor in de handel die ik ken onder de naam pijpenruimers. Op de foto met onderhoudsspullen staat het setje dat ik daarvoor gebruik. Het merk is Pipe-Net, en het bestaat uit een T-vormige handgreep en 4 schaven van verschillende dikte. Met dit setje kan ik tot nu toe elke pijp bewerken die ik heb. Er zijn ook allerhande andere pijpruimers in de handel, van heel goedkoop tot heel duur. Ik geloof dat de set die ik heb ooit iets van 30 gulden kostte. Daarvoor had ik een andere pijpruimer, die in feite in alle pijpen moest werken, met een paar beweegbare mesjes, maar die voldeed minder goed. Ik ken ook iemand die dat op een heel eenvoudige manier met een zakmes doet; gewoon met het mes langs de binnenkant van de kop schrapen (vooral niet snijden), maar dit vergt wel enige handigheid, en er is een groot risico dat de bodem van de kop beschadigd wordt. Nadat ik de pijp met pijpenragers en wattenstaafjes heb schoongemaakt schraap ik dus bij de pijpen die dat nodig hebben de kop uit.
Ik laat de pijp nog een kwartiertje liggen zodat alle alcohol goed kan verdampen en de steel goed kan drogen.

Wat dan volgt is het afwerken. Eerst wordt de pijp met een heel klein beetje pijpwas aan een vingertop ingewreven. Ik bedoel hier ook werkelijk een HEEL klein beetje; iets teveel was en de pijp voelt een half jaar vettig aan. Beter te weinig dan teveel dus. Dan ga ik met een doek die ik alleen daarvoor gebruik de was goed in te wrijven. Ik heb hier jarenlang een oude stofdoek voor gebruikt, tegenwoordig gebruik ik een speciale lap van Dunhill voor dit doel. Die heeft 2 kanten; aan de ene, iets lichter gekleurde kant zat toen ik hem kocht een beetje was, de andere kant is voor het uitwrijven van die was. De bedoeling was eerste met de waskant over de pijp te wrijven, en dan met de andere kant die was goed uit te poetsen. Ondertussen heb ik die lap al lang, en de was aan de ene kant is al lang weg. Maar ik wrijf af en toe weer eens wat verse was op die ene kant, en zo blijft de doek goed bruikbaar. De lap die ik gebruik voor het uitpoetsen van de was kan ook tussendoor gebruikt worden om een pijp weer even op te wrijven, zoals ik bij het dagelijks onderhoud al beschreef..
De steel wrijf ik in met een druppel slaolie op een stukje keukenrol. Ook weer minimaal, en goed uitwrijven. Dan kan de pijp weer in elkaar gezet worden, en hij staat dan weer een paar maanden als nieuw in mijn pijpenrek te blinken.

Terug naar “Pijprokerskennis”

Wie is er online

Gebruikers op dit forum: Geen geregistreerde gebruikers en 1 gast